สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ ทรงเป็นพระองค์หนึ่งในจำนวนพระเถระ ๑๐ รูป ที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงยกย่องว่าเป็นพระเถระต้นวงศ์แห่งคณะธรรมยุต ดังปรากฎในพระราชนิพนธ์ภาษาบาลีของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ดังนี้

 

พระเถระธรรมยุตชั้นเดิม ๑๐ องค์

ในหนังสือสีมาวิจารณ์ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชนิพนธ์พระราชทานไปยังลังกาทวีป แต่ครั้งยังทรงผนวช ปรากฎพระเถระทั้ง ๑๐ ทรงพระราชนิพนธ์ไว้เป็นคาถา ดังนี้

 

ตสฺเสว ภูปตินฺทสฺส

  ปิโย กนิฏฺฐภาตุโก

เถโร วชิรญาโณ จ

  ปาโมกฺโข คณเชฏฺฐโก

เถโร พฺรหฺมสโร เจว

  เถโร ธมฺมสิริวฺหโย
เถโร พุทธสิริ เจว   เถโร ปญฺญาอคฺคนามโก
เถโร ธมฺมรกฺขิโต จ   เถโร จ โสภิตวฺหโย
เถโร พุทธสณฺหนาโม    เถโร ปุสฺสาภิธานโก
เถโร สุวฑฺฒโน จาปิ   สพฺเพ สมานทนฺทกา

   

       

     

       

     

 

นามที่ปรากฎในพระราชนิพนธ์

๑. พระวชิรญาณเถระ คือ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

๒. พระพรหมสรเถระ คือ พระญาณรักขิต (สุข) วัดบรมนิวาส ต่อมาลาสิกขา ได้เป็นที่พระธรรมการบดี

๓. พระธรรมสิริเถระ คือ พระเทพโมลี (เอี่ยม) วัดเครือวัลย์

๔. พระพุทธสิริเถระ คือ สมเด็จพระวันรัตน (ทับ) วัดโสมนัสวิหาร

๕. พระปัญญอรรคเถระ คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์

๖. พระธรรมรักขิตเถระ คือ พระครูปลัด (ทัต) วัดบวรนิเวศวิหาร ต่อมาลาสิกขา ได้เป็นที่พระศรีภูมิปรีชา

๗. พระโสภิตเถระ คือ พระศรีวิสุทธิวงศ์ (ฟัก) วัดบวรนิเวศวิหาร ต่อมาลาสิกขา ได้เป็นที่พระยาศรีสุนทรโวหาร

๘. พระพุทธิสันหเถระ คือ พระอมรโมลี วัดบุปผาราม

๙. พระปุสสเถระ คือ สมเด็จพระสังฆราช (สา) วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม

๑๐. พระสุวัฑฺฒนเถระ คือ พระปลัด (เรือง) วัดบวรนิเวศวิหาร