การครองวัด

สมเด็จพระมหาสณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ในฐานะเป็นเจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุต ได้มอบให้สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลววชิรญาณวงศ์ ปฏิบัติการต่าง ๆ ในคณะธรรมยุต เป็นที่ปรึกษาในการบริหารของคณะ และในทางวัดทรงช่วยในการปกครองของวัดมาโดยลำดับ

เมื่อสมเด็จพระมหาสณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส สิ้นพระชนม์ เมื่อวันที่ ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๖๔ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลววชิรญาณวงศ์ ขณะทรงดำรงสมณศักดิ์ที่พระญาณวราภรณ์ ทรงครองวัดบวรนิเวศวิหารต่อมา การปกครองวัดทรงปฏิบัติตามแบบที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงวางไว้เป็นส่วนใหญ่

ในสมัยที่ทรงครองวัด ได้มีพระเปรียญและนักธรรมเพิ่มพูนมากขึ้น การอบรมสั่งสอนนวกภิกษุ โดยมากได้ประทานโอวาทอบรมด้วยพระองค์เอง ส่วนในด้านการก่อสร้างในวัด ทรงสร้างถาวรวัตถุได้เป็นอันมาก เช่น ตึกมนุษยนาควิทยาทาน ทรงสร้างขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์ถวายสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวโรรส ตึกสภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย โรงเรียนพระปริยัติธรรมสามัคคีธรรมทาน ตึกคอยท่าปราโมช ตึกอุทิศนภวงศ์ และกุฏิต่าง ๆ

 

 

ทรงฉายพระรูปร่วมกับพระนวกะวัดบวรนิเวศวิหาร พ.ศ. ๒๔๕๗ หน้าพระอุโบสถวัดบวรนิเวศวิหาร

 

พระกรณะพิเศษ

  • วันที่ ๑๔ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๘๙ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ ถวายพระศาสโนวาทและเบญจศีลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลปัจจุบัน ในคราวเสด็จมาเพื่อแสดงพระองค์เป็นพุทธมามกะ ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม

  • วันที่ ๔-๘ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๙๓ เด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ เป็นประธานพระสงฆ์ในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในพระราชพิธีนี้ มเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ ได้ถวายน้ำพระพุทธมนต์และถวายครอบพระกริ่งกับครอบยันตรนพคุณ ณ มณฑปพระกระยาสนาน  และถวายพระธรรมเทศนาทศพิธราชธรรม

  • วันที่ ๒๒ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๙๙ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จออกทรงพระผนวช ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในสังฆสมาคม ๓๐ รูป มเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ พระราชอุปัธยาจารย์ เป็นประธานในการอุปสมบทกรรม

  • ถวายพระนาม สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าวชิราลงกรณ ซึ่งประสูติ ณ วันจันทร์ที่ ๒๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๙๕

  • ถวายพระนาม สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิรินธรเทพรัตนสุดา ซึ่งประสูติ ณ วันเสาร์ที่ ๒ เมษายน พ.ศ. ๒๔๙๘

  • ถวายพระนาม สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ ซึ่งประสูติ ณ วันพฤหัสบดีที่ ๔ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๐

  • วันที่ ๑๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๐ ถวายพระนาม พระพุทธนาราวันตบพิตร ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงสถาปนาและโปรดเกล้าฯ ให้เชิญมาประดิษฐานไว้ ณ พระปั้นหย่า อันเป็นที่เสด็จประทับบำเพ็ญสมณปฏิบัติในระหว่างทรงพระผนวช

  • ถวายพระนาม พระโพธิ์ใต้แม่ ว่า "พระโพธิ์มหัยยาเขตสุชาตภูมินาถ รัฐศาสนสถาวรางกูร" เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๑ (พระโพธิ์ต้นนี้เกิดมาจากพระโพธิ์ที่ได้พันธ์มาจากพระศรีมหาโพธิ์ที่พุทธคยา ประเทศอินเดีย เมื่อครั้งรัชกาลที่ ๔ แล้วพระราชทานมาปลูกที่วัดบวรนิเวศวิหาร ต่อมาได้ตายลง แต่ก่อนจะตายได้มีพระโพธิ์ใหม่เกิดขึ้นมา เรียกว่า "พระโพธิ์ใต้แม่")

อภิธชมหารัฏฐคุรุ

พ.ศ. ๒๔๓๖ รัฐบาลแห่งสภาพพม่าในเวลานั้น ได้ถวายเฉลิมพระสมณศักดิ์ "อภิธชมหารัฏฐคุรุ" ซึ่งเป็นสมณศักดิ์สูงสุดของสหภาพพม่า แด่สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ โดยนายกรัฐมนตรีแห่งสหภาพพม่าได้มาประกอบพิธีถวาย ณ พระอุโบสถวัดบวรนิเวศวิหาร เมื่อวันที่ ๑๕ พฤษภาคม พศ. ๒๕๐๐