พระประกาศพุทธกิจ (วีระ อภิวีโร)

        เจ้าคณะตำหนัก

          คณะตำหนัก เป็นคณะที่เก่าแก่ และมีความสำคัญมากต่อวัดคณะหนึ่ง ด้วยอาคารของคณะได้เคยเป็นที่ประทับของพระผู้ทรงครองวัดถึง ๓ พระองค์นับแต่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวครั้งทรงผนวชและเสด็จมาทรงครองวัด
      อาคารของคณะประกอบด้วย พระตำหนักปั้นหย่า ตำหนักเดิม ตำหนักทรงพรต หอสหจร ตำหนักล่าง ตำหนักจันทร์ ตำหนักเพ็ชร ตำหนักซ้ายพลับพลาสมเด็จพระศรีสุริเยนทร์ ศาลาจาน ปัจจุบันมีพระประกาศพุทธกิจเป็นเจ้าคณะ

พระตำหนักปั้นหย่า
    พระตำหนักปั้นหย่า ตึกฝรั่ง ๓ ชั้น เป็นพระตำหนักที่ประทับของสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อครั้งทรงผนวช กล่าวกันว่าพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รื้อมาจากสวนขวา ในพระบรมมหาราชวัง เพื่อมาสร้างถวายให้เป็นที่ประทับ พระตำหนักนี้ต่อมาเป็นที่ประทับของพระมหากษัตริย์และเจ้าฟ้าที่ผนวชทรงประทับ ณ พระอารามนี้
ได้รับการบูรณะครั้งแรกในรัชกาลที่ ๔ และมีศิลาจารึกพระราชดำรัสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ห้ามมิให้สตรีเพศเข้าไป ในรัชกาลที่ ๕ หลังจากสร้างพระตำหนักทรงพรตและหอสหจรเมื่อพุทธศักราช ๒๔๓๓ แล้ว เจ้านายที่ทรงผนวช ซึ่งเสด็จมาประทับอยู่ที่พระปั้นหย่านี้ นับตั้งแต่สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้าวชิรุณหิศ ก็ได้เสด็จไปประทับที่พระตำหนักทรงพรตห้องทิศเหนือ พระปั้นหย่าจึงเป็นที่ประทับตามประเพณีเท่านั้น


พระตำหนักเดิม
     พระตำหนักเดิม เป็นตึก ๒ ชั้น ๕ ห้อง มีพาไลรอบ อยู่ใกล้พระปั้นหย่า สร้างในที่ตั้งเดิมของท้องพระโรงซึ่งพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว สร้างพระราชทานแด่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวขณะทรงผนวช สร้างเสร็จในรัชกาลที่ ๔ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นที่ประทับของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ ครั้งทรงครองวัด ต่อมาพุทธศักราช ๒๔๓๕ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ถวายวิสุงคามสีมาเขตพระตำหนักนี้แก่สมเด็จพระมหาสมณเจ้าฯ เพื่อทรงกระทำอุโบสถได้ในยามประชวร หลังจากสมเด็จพระมหาสมณเจ้าฯสิ้นพระชนม์แล้ว พระตำหนักเดิมได้เป็นที่ประทับของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรสต่อมาจนสิ้นพระชนม์แล้วสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ก็มิได้เสด็จไปประทับอยู่ ได้โปรดให้รักษาสิ่งต่างๆ ในพระตำหนักให้คงสภาพเดิมเพื่อเป็นอนุสรณ์แด่พระองค์

ตำหนักจันทร์
     พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรง พระราชอุทิศให้สร้างด้วยพระราชทรัพย์ของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจันทราสรัทวาร กรมขุนพิจิตรเจษฎจันทร์ ถวายเป็นที่ประทับของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส เมื่อพุทธศักราช ๒๔๔๘


พระตำหนักเพ็ชร
    
พระตำหนักเพ็ชร อยู่ติดกับพระตำหนักจันทร์ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสร้างขึ้นด้วยพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์เพื่อถวายเป็นท้องพระโรงทรงงานของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส เมื่อพุทธศักราช ๒๔๕๗ ในสถานที่ซึ่งเคยเป็นที่ตั้งโรงพิมพ์สร้างในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงครองวัด เป็นที่เสด็จประทับ และเสด็จออกในเวลาสร้างพระตำหนักเดิม หลังจากสมเด็จพระมหาสมณเจ้าสิ้นพระชนม์แล้ว ตำหนักเพ็ชรเป็นที่ตั้งพระศพ ที่ประชุมบำเพ็ญพระราชกุศลถวาย บางโอกาสใช้ประชุมกรรมการมหาเถรสมาคมและเป็นที่ประชุมปรึกษาเกี่ยวกับกิจการของมหามกุฎราชวิทยาลัย ในห้องพระฉากเป็นที่ประดิษฐานพระบรมรูปหล่อด้วยปูนปลาสเตอร์ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

 

 

 

 
พลับพลาสมเด็จพระศรีสุริเยนทรามาตย์
     อยู่ติดกับรั้วเหล็กด้านทิศตะวันออกของตำหนักจันทร์ เป็นพลับพลา ๒ ห้อง มีพาไล ๒ ด้าน ฝาล่วงถุนก่ออิฐถือปูน หลังคาเครื่องไม้ มุงกระเบื้องเคลือบสี มีช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ประดับกระจก เดิมเป็นพลับพลาเล็กที่ประทับของสมเด็จพระศรีสุริเยนทรามาตย์ พระบรมราชชนนีในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ปลูกอยู่ในสวนพระราชวังเดิม เมื่อสวรรคตได้รื้อมาปลูกเป็นอาสนศาลาที่ริมคูด้านหน้าถนนพระสุเมรุ ในพุทธศักราช ๒๔๕๔ จึงย้ายมาปลูกสถานที่ปัจจุบัน เคยใช้เป็นที่เรียนบาลีไวยากรณ์สมัยเมื่อมีอาจารย์คฤหัสถ์มาบอกหนังสือ ภายหลังสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงวางระเบียบการศึกษาแล้ว ทรงบอกหนังสือเอง