ประวัติวัดรังษีสุทธาวาส

วัดรังษีสุทธาวาส เป็นวัดโบราณ สถาปนาขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย บนพื้นที่ริมกำแพงพระนคร ด้านเหนือของกรุงรัตนโกสินทร์ ผู้สร้างวัดรังษีสุทธาวาส คือ พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์ พระโอรสนสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดรักษ์ (พระเจ้าหลานเธอนพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก)

ตามจารึก ที่ปรากฏผบผนังพระอุโบสถวังรังษีสุทธาวาส วัดแห่งนี้ถูกสร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. ๒๓๖๖ ใช้เวลาในการก่อสร้างทั้งหมด ๖ ปี พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์ ทรงเอาใจใส่ในการก่อสร้างเป็นอย่างยิ่ง ทรงพระอุตสาหะในการทำหน้าที่เป็นนายช่างและตรวจตราการก่อสร้างด้วยพระองค์เอง ดังข้อความที่ปรากฎในจารึกว่า

"พระพุทธศักราชล่วง ๒๓๖๖ พระวษาปีมะแมนักสัตว เบญศก สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ จ้าวฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์ ทรงพระราชศรัทธา ถาปะนาจับส้างพระอารามนี้ ทรงพระอุสาหะกระทำพระองค์เปนนายช่าง บอกการงานให้แบบหย่าง ตรวจตราติเตียนด้วยพระองค์เอง ๖ ปีจนแล้วสำเรธิ์บริบูรณ์ จึ่งให้นามวัดรังษีสุทธาวาส....."

หลังจากทรงสร้างวัดรังษีสุทธาวาสเสร็จ ทรงอาราธนา "พระมหาอยู่" มาเป็นเจ้าอธิการฝ่ายคันถธุระ และ "พระมหานาค" มาเป็นอาจารย์ฝ่ายวิปัสสนาธุระ พร้อมทั้งถวายคนไว้เป็นข้าวัดทั้งสิ้น ๔ ครัวเรือน การก่อสร้างครั้งนี้สิ้นพระราชทรัพย์ "พันหนึ่งเศศ"

วัดรังษีสุทธาวาส มีสถานะเป็นวัดมหานิกายขึ้นตรงกับคณะเหนือ ชื่อของวัดรังษีสุทธาวาสมีปรากฎในจดหมายเหตุตั้งแต่สมัยพระบาทสมเด็จพระนั่ืงเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา โดยเขียนแตกต่างกันไปหลายชื่อ เท่าที่พบมีจำนวน ๗ ชื่อ ได้แก่ วัดรังษี วัดรังสี วัดรังสีสุธาวาศ วัดรังศีรสุทาวาส  วัดรังษีสุธาวาส โดยเป็นวัดที่ได้รับพระราชทานกฐินหลวงโดยพระบรมวงศานุวงษ์มาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๔

ผู้ครองวัดรังษีสุทธาวาสไม่ปรากฎชัดเจนโดยตลอด จากเอกสารต่าง ๆ พอลำดับได้ดังนี้

๑. พระมหาอยู่ พ.ศ. ๒๓๖๖

๒. พระปัญญาวิษาเถร พ.ศ. ๒๓๘๖

๓. พระครูไพศาลศีลวัตร แล้วเลื่อนเป็นพระปัญญาพิศาลเถระ พ.ศ. ๒๓๙๔

๔. พระธรรมกิติ พ.ศ. ๒๔๓๙

๕. พระปลัดจร พ.ศ. ๒๔๔๔

๖. พระครูธีรานันทมุนี พ.ศ. ๒๔๔๙

๗. พระมหาฉ่ำ พ.ศ. ๒๔๕๘

สภาพทางกายภาพของวัดรังษีสุทธาวาส มีพื้นที่วัดลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมคางหมู ด้านหน้าวัดหันออกไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ติดถนนพระสุเมรุ ทิศตะวันออกติดแนวถนนดินสอ ทิศตะวันตกติดกับวัดบวรนิเวศวิหาร (สร้างขึ้นหลังวัดรังษีสุทธาวาส พ.ศ. ๒๓๖๗ - ๒๓๗๕ ทิศใต้ติดพื้นที่ร่องสวนและบ้านเรือนราษฎรทั่วไป

ประตูและถนนหลักของวัดวางตัวในแนวตรงกับประตูเมือง และมีถนนยาวต่อไปจนถึงครองรอบกรุง ซึ่งถนนเส้นนี้คงเป็นทางสัญจรหลักของวัด