สมเด็จอนุชาธิราช เจ้าฟ้ามหามงกุฏสมมติวงศ์ เสด็จจากวัดสมอรายมาอยู่ครองวัดเมื่อ พ.ศ.๒๓๗๙

จนสิ้นรัชกาลที่ ๓ ทรงผนวชออกเถลิงราชสมบัติสืบสันติวงศ์ เป็นราชกาลที่ ๔ เมื่อ พ.ศ. ๒๓๙๔

มีพระบรมนามภิไธย โดยย่อว่า "พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว" พระองค์เป็น

พระบรมราโชรสแห่งพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ ๒)

และสมเด็จพระศรีสุริเยนทรา บรมราชินี ประสูติ เมื่อ พ.ศ. ๒๓๔๗

ทรงผนวชเป็นพระภิกษุเมื่อ พ.ศ.๒๓๖สมเด็จพระสังฆราช (ด่อน) วัดมหาธาตุ

เป็นพระราชอุปัธยาจารย์ แล้วเสด็จไปประทับจำพรรษา ณ วัดสมอราย (วัดราชาธิวาส)

ต่อมา เสด็จมาประทับ ณ วัดมหาธาตุ ทรงศึกษาพระปริยัติธรรมจนสอบได้เปรียญธรรม ๕ ประโยค

แล้ว พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าอยู่หัว ทรงสถาปนาเป็นพระราชาคณะเสด็จกลับไปประทับ ณ

วัดสมอรายอีกและประทับอยู่ตลอดมาจนถึงได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เสมอเจ้าคณะรองแล้ว

เสด็จมาอยู่ครองวัดนี้ ในขณะที่ยังทรงผนวชอยู่ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ ได้ทรงปรับปรุง

ความประพฤติของพระสงฆ์ให้เป็นไปถูกต้อง ตามพระธรรมวินัย นอกจากนี้ยังทรงได้ริเริ่มการต่าง ๆ

ไว้อีกหลายอย่าง เช่น ทรงตั้งธรรมเนียมนมัสการพระเช้าค่ำ ที่เรียกกันว่า ทำวัตรเช้า ทำวัตรค่ำ

เป็นประจำวัน พร้อมทั้งทรงพระราชนิพนธ์บทสวดเป็นภาษาบาลี เป็นคาถาบ้าง เป็นจุณณิยบทบ้าง

ซึ่งใช้กันอยู่แพร่หลายในทุกวันนี้